Nấm vừa là một loại thực phẩm dinh dưỡng, bồi bổ sức khỏe vừa là một loại
thuốc quý có thể chữa được nhiều bệnh nan y.

Những loại nấm chúng ta thường sử dụng trong các bữa ăn hàng ngày có thể kể đến như: nấm rơm, nấm hương, nấm kim châm, nấm sò, nấm mèo… Trong khoảng 10.000 loài nấm trên toàn thế giới, hiện nay ước tính có khoảng 50 – 100 loài gây độc. Việt Nam là một nước nhiệt đới khí hậu nóng ẩm nên thuận tiện cho các loài nấm phát triển, đặc biệt vào mùa xuân, hè.

Các loại nấm độc phần lớn được xác định theo kinh nghiệm, mặc dù có một số sách hướng dẫn hoặc đơn giản xác định bằng cách cho súc vật ăn. Tuy nhiên, thực tế thì trong phần lớn các trường hợp, việc xác định nấm và độc tố là rất khó. Độc tố nằm trong toàn bộ cây nấm (mũ, phiến, vòng, cuống, bao gốc nấm). Độc tố có thể thay đổi theo mùa, trong quá trình sinh trưởng của nấm, trong môi trường đất đai, khí hậu và thường gây hậu quả nghiêm trọng tới sức khỏe, rất phức tạp và khó tiên lượng.

1. Biểu hiện khi ăn phải nấm độc

Khi ăn phải nấm độc, tuỳ
theo loại nấm mà có các biểu hiện ngộ độc khác nhau. Biểu hiện ngộ độc nấm có
thể xuất hiện rất nhanh ngay sau khi ăn 20-30 phút, còn bình thường biểu hiện
ngộ độc xuất hiện sau 2-4 giờ, thậm chí xuất hiện muộn sau khi ăn 20 giờ. Ngộ
độc càng muộn thì càng khó chữa.

* Ngộ độc do ăn phải nấm
độc thường có các biểu hiện chung như sau:

– Đau bụng dữ dội thành
từng cơn, đi ngoài ra nhiều nước tanh, thối, dính
máu.        

– Buồn nôn, nôn ra thức
ăn, có thể lẫn máu.

– Toàn thân mệt mỏi, chân
tay lạnh, khát nước, đôi khi nổi mẩn.

– Hoa mắt, chóng mặt, da
xanh tái.

– Co giật, tăng tiết đờm
rãi.

– Đi tiểu ít hoặc không
đi tiểu được.

– Khó thở do co thắt phế
quản, ứ máu ở phổi.

* Nhóm gây ngộ độc sớm:

Với một số loại nấm gây
ngộ độc sớm, thường biểu hiện sau ăn 30 phút đến 2 giờ, tối đa là 6 giờ, bệnh
nhân có thể xuất hiện các triệu chứng như: giãn mạch, vã mồ hôi, chảy nước mắt,
nước dãi, tiêu chảy, nôn mửa, hạ huyết áp… Một số trường hợp còn có các biểu
hiện như giãy giụa, co giật, mê sảng, đồng tử giãn, đỏ da, niêm mạc miệng và
mắt khô, có các ảo giác như nhìn thấy các đốm sáng hoặc các vạch nối nhau chạy
trước mắt…

* Nhóm gây ngộ độc muộn:

Nhóm gây ngộ độc muộn
thường rất nguy hiểm do dấu hiệu ngộ độc chỉ xuất hiện sau 6-12 giờ, thậm chí
là 40 giờ. Các biểu hiện thường gặp ở nhóm này là đau bụng, nôn mửa, tiêu chảy
nhiều, nước tiểu vàng, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, đi ngoài ra máu… Với
nhóm gây ngộ độc muộn, bệnh nhân tử vong rất nhanh chỉ sau vài ngày do suy gan,
chảy máu nhiều, co giật…

2. Sơ cứu ngộ độc nấm

– Gây nôn (bằng biện pháp
cơ học): Trong vòng vài giờ sau ăn nấm (tốt nhất trong giờ đầu tiên) nếu bệnh
nhân là người trên 2 tuổi, tỉnh táo, chưa nôn nhiều. Cho bệnh nhân uống nước và
gây nôn.

– Uống than hoạt: liều
1gam/kg cân nặng người bệnh.

– Cho người bệnh uống đủ
nước, tốt nhất là dùng oresol.

– Nhanh chóng đưa người
bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

– Nếu người bệnh hôn mê,
co giật: cho người bệnh nằm nghiêng.

– Nếu người bệnh thở yếu,
ngừng thở: hà hơi thổi ngạt hoặc hô hấp nhân tạo bằng các phương tiện cấp cứu
có tại chỗ.

– Không tự về nhà trong
1-2 ngày đầu kể cả khi các biểu hiện ngộ độc ban đầu đã hết.

– Ngộ độc nấm loại biểu
hiện muộn cần được điều trị tại các cơ sở y tế có phương tiện hồi sức tích cực
tốt.

– Cần lưu ý là khi bị ngộ
độc nấm, tuyệt đối không được cho bệnh nhân uống các loại thuốc có rượu vì rượu
sẽ làm chất độc của nấm ngấm rất nhanh vào máu, làm tăng hiệu lực của độc tố
trong cơ thể.

3. Phòng ngừa ngộ độc nấm

– Tuyệt đối không ăn
nấm lạ, nấm không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Chỉ được sử dụng nấm khi biết chắc
chắn nấm đó không chứa chất độc hại.

– Khi không phải tự tay hái nấm hoặc chưa có người phân loại
thành thạo nấm độc thì tuyệt đối không được ăn.

– Không ăn thử nấm hoặc cho động vật ăn thử nấm, vì có loại nấm
xuất hiện ngộ độc rất muộn 20-24 giờ (khi mới thử sẽ không biết được nấm thuộc
loại nấm độc hay không độc nên rất nguy hiểm, có thể chết người nếu thử phải nấm
độc).

– Không hái nấm non để ăn (vì chưa thấy hết đặc điểm cấu tạo của
nấm nên không xác định rõ loại nấm). Không ăn nấm quá già.

– Khi bị ngộ độc nấm cần phải đưa tất cả những người bị ngộ độc
và cả người cùng ăn nấm dù chưa có biểu hiện triệu chứng đến các cơ sở y tế gần
nhất để được cứu chữa và theo dõi.

– Nấm tươi mới hái nên sơ chế và sử dụng ngay, vừa đảm bảo an toàn vừa giúp các chất dinh dưỡng trong nấm không bị mất đi. Nếu để nấm lâu ngày, không bảo quản cẩn thận, nấm bị ôi và nát cũng có thể chuyển thành nấm độc./.

Phòng Nghiệp vụ – Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm An Giang